کلیسای رونشان (نوتردام دو او) | طراحی لوکوربوزیه | فرانسه

در این محتوا با شبکه هنر و معماری ستاوین همراه باشید تا نگاهی به «کلیسای رونشان (نوتردام دو او) | طراحی لوکوربوزیه | فرانسه» داشته باشیم . در کمونِ رونشان، کمی در جنوبِ شرقِ پاریس، یکی از نامعمول‌ترین پروژه‌های دوران کاریِ لوکوربوزیه قرار گرفته است؛ کلیسای «نوتردام دو رونشان» که بیشتر با نام «رونشان» شناخته می‌شود. در سال هزار و نهصد و پنجاه، از لوکوربوزیه دعوت شد تا کلیسای کاتولیک جدیدی را جایگزین کلیسای پیشین کند؛ بنایی که در جریان جنگ جهانی دوم از میان رفته بود.

رونشان از دیرباز محل زیارت و آیین‌های مذهبی ریشه‌دار در سنت کاتولیک بوده است؛ اما پس از جنگ جهانی دوم، کلیسا فضایی «پاک» و به‌دور از تجمل، تزئینات اغراق‌شده و پیکره‌های مذهبیِ مرسومِ گذشته می‌خواست. رونشان به‌گونه‌ای فریبنده مدرن است؛ نه به‌سادگی در چارچوب زبان رایج آثار لوکوربوزیه جای می‌گیرد و نه کاملاً در قالب «سبک بین‌المللی» قابل تعریف است. بنا همچون یک شیء مجسمه‌گون بر بستر خود می‌نشیند و همین دشواریِ دسته‌بندی، آن را به یکی از مهم‌ترین بناهای مذهبی قرن بیستم و از نقاط عطف کارنامه لوکوربوزیه تبدیل کرده است.

زمانی که لوکوربوزیه مأمور طراحی رونشان شد، اصلاح‌طلبان کلیسا می‌خواستند با فاصله گرفتن از گذشته تزئینی و پرزرق‌وبرق، به هنر و معماری مدرن نزدیک شوند. یکی از دغدغه‌های اصلی لوکوربوزیه «خلوص فضایی» بود؛ با ساده‌سازی برنامه فیزیکی و کنار گذاشتن زیبایی‌شناسی معمولِ مدرن، از پیچیده‌کردن عملکردها پرهیز کرد.

در عوض، او فضایی مراقبه‌ای و تأمل‌برانگیز می‌خواست. دیوارهای سفیدِ صریح، این نگاهِ پالوده را تقویت می‌کنند؛ هنگامی که نور وارد نیایشگاه می‌شود، حال‌وهوایی لطیف و اثیری پدید می‌آید. کیفیت نور، وجوهی احساسی و بیانی ایجاد می‌کند و تجربه‌ای برانگیزاننده و هم‌نوا با کنش‌های مذهبی می‌سازد.

کلیسا در میان زمینی جنگلی و نسبتاً جدا از بافت کمون قرار گرفته و بر فراز تپه نشسته است؛ گویی بر سکویی نمادین قرار می‌گیرد تا اهمیت بیشتری بیابد. برخلاف بسیاری از آثار دیگر لوکوربوزیه که به حجم‌های چهارگوش، عملکردگرا و نسبتاً خنثی شناخته می‌شوند، رونشان فرمی نامنظم و مجسمه‌گون دارد؛ دیوارها، سقف و کف با شیب‌ها و انحناها تعریف می‌شوند. با وجود پیچیدگی فرمی، برنامه فیزیکی بنا ساده است: دو ورودی، یک محراب و سه نمازخانه.

دیوارهای رونشان نقش اصلی را در شکل‌گیری ماهیت مجسمه‌گون بنا دارند. ضخامت زیاد و انحنای ملایم دیوارها روشی عملی برای پشتیبانی از ساختار بتن و مصالح بنایی و همچنین سقف بزرگ منحنی است. با این حال، دیوارها صرفاً عناصر سازه‌ای و فرمی نیستند؛ نقش آکوستیکی نیز دارند—به‌ویژه در دیوار خارجی شرقی که صدا را از محرابِ فضای باز بازتاب می‌دهد و به سمت میدان هدایت می‌کند.

شاخص‌ترین بخش رونشان، سقف منحنی آن است که رو به آسمان «پوسته برمی‌دارد». سقف چنان به نظر می‌رسد که بالای بنا شناور است؛ زیرا توسط ستون‌هایی که درون دیوارها کار گذاشته شده‌اند پشتیبانی می‌شود. همین موضوع شکافی حدود ده سانتی‌متر بین سقف و دیوار ایجاد می‌کند تا نواری از نورِ بالاسری به داخل نفوذ کند. سقف در کلیت طرح، تنها جایی است که رگه‌ای از تاثیرات مکانیکی دیده می‌شود؛ انحنای آن یادآور قوس بال هواپیماست—آیرودینامیک، عظیم و در عین حال سبک‌نما.

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های طرح، جانمایی نامنظم پنجره‌ها بر روی دیوارهاست. لوکوربوزیه با گشودگی‌های کوچک و پراکنده روی پوسته، نور داخل نیایشگاه را با باریک‌شدن جداره پنجره در ضخامت دیوار تقویت کرد. این قاب‌های متفاوت نور، در کنار سفیدیِ دیوارها، کیفیتی درخشان ایجاد می‌کنند که با پرتوهای مستقیم و شدیدتر قطع می‌شود. پشت محراب، اثر نور به الگویی نقطه‌نقطه شبیه آسمان پرستاره می‌ماند؛ گشودگی‌های کوچک در کنار یک بازشو بزرگ‌تر بالای صلیب، سیلابی از نور تولید می‌کند و تصویری قدرتمند و تجربه‌ای دگرگون‌کننده می‌سازد.

از میدانِ پایین تپه، فرم بنا با انحنای دیوارها و سقف تعریف می‌شود؛ گویی از دل تپه روییده و قوس سقف بازتابی از قوسِ بستر است. اما در فضای داخلی، دیگر این انحناها نیستند که جوهره تجربه را می‌سازند؛ این «نور» است که معنا و کیفیت زیسته بنا را شکل می‌دهد.

هرچند رونشان در ظاهر فاصله‌ای جدی از دیگر آثار لوکوربوزیه دارد، همچنان برخی اصول مشترک—مانند خلوص، گشودگی و حسِ جمع‌شدنِ اجتماعی—را حفظ می‌کند. رونشان نه صرفاً عبور از رویکرد مکانیکیِ سبک بین‌المللی، بلکه پاسخی زمینه‌مند به یک مکانِ مذهبی است: معماری‌ای ریشه‌دار در زمینه، با تکیه بر اصول مدرن؛ و از همین رو یکی از جذاب‌ترین بناهای قرن بیستم و کارنامه لوکوربوزیه محسوب می‌شود.

همراه گرامی ، برای مشاهده تصاویر و مستندات بیشتر ، در ارتباط با موضوع ، به بخش “ تصاویر بیشتر “ مراجمعه کنید .